เด็ก 8 ขวบ ไตวายระยะสุดท้าย ถึงขั้นต้องปลูกถ่ายไต หลังดื่มน้ำอัดลมแทนน้ำเปล่า
เรื่องราวของเด็กชายวัย 8 ขวบในเมืองอู่ฮั่น มณฑลหูเป่ย ประเทศจีน กลายเป็นอุทาหรณ์สำคัญสำหรับพ่อแม่ หลังถูกวินิจฉัยว่าเป็นโรคไตวายเรื้อรังร่วมกับภาวะยูรีเมีย ต้องพิจารณาปลูกถ่ายไต ทั้งที่ยังอยู่ในวัยประถม
เด็กชายที่ใช้ชื่อว่า “เสี่ยวฮ่าว” มีพฤติกรรมดื่มน้ำอัดลมเป็นประจำ วันละประมาณ 2-3 ขวด จนแทบใช้แทนน้ำเปล่า ขณะที่ข้อมูลจาก NIDDK ระบุว่า โรคไตในเด็กอาจมีสัญญาณ เช่น หน้าหรือแขนขาบวม ปัสสาวะเป็นฟอง ปัสสาวะมีสีชมพูหรือสีคล้ายโคล่า และปริมาณปัสสาวะเปลี่ยนไป
อาการเริ่มจากเบื่ออาหาร คันผิว และเปลือกตาบวม
ครอบครัวของเสี่ยวฮ่าวเล่าว่า ก่อนตรวจพบโรคประมาณครึ่งปี เด็กชายเริ่มมีอาการเบื่ออาหาร ผิวหนังคัน และบริเวณใบหน้าโดยเฉพาะเปลือกตามีอาการบวมเล็กน้อย แต่ในตอนนั้นครอบครัวยังไม่คิดว่าเป็นสัญญาณของโรคร้ายแรง จึงเพียงให้พักผ่อนมากขึ้นและปรับอาหาร
จนกระทั่งวันหนึ่ง เด็กชายบอกแม่ว่าปวดท้องรุนแรง และเจ็บขณะปัสสาวะ เมื่อแม่ตรวจดูพบว่าปัสสาวะมีเลือดปนและมีฟองสีขาวผิดปกติ จึงรีบพาไปโรงพยาบาลทั่วไปอู่ฮั่น เพื่อตรวจหาสาเหตุทันที
ค่าครีเอตินินสูงกว่า 1,000 บ่งชี้ไตเสียหายหนัก
หลังเข้ารับการตรวจ แพทย์พบว่าค่าครีเอตินินในเลือดของเสี่ยวฮ่าวสูงกว่า 1,000 ไมโครโมลต่อลิตร ซึ่งสูงผิดปกติอย่างมาก และสะท้อนว่าไตได้รับความเสียหายรุนแรง รายงานเดิมระบุว่า แพทย์วินิจฉัยว่าเด็กชายมีภาวะไตวายเรื้อรังมาระยะหนึ่ง และเข้าสู่ภาวะยูรีเมียที่อันตราย
นอกจากปัญหาไตแล้ว ผลตรวจเลือดยังพบว่าเด็กชายมีระดับน้ำตาลในเลือดสูง และเป็นเบาหวานชนิดที่ 2 ร่วมด้วย แม้แพทย์จะช่วยให้พ้นภาวะวิกฤตได้ แต่การรักษาระยะยาวยังเป็นเรื่องใหญ่ เพราะการฟอกไตอาจช่วยยืดชีวิตได้ แต่ด้วยวัยและภาวะสุขภาพ แพทย์จึงเห็นว่าการปลูกถ่ายไตเป็นทางเลือกที่จำเป็นต้องพิจารณาโดยเร็ว
พฤติกรรมดื่มน้ำอัดลมทุกวัน กลายเป็นปัจจัยเสี่ยงที่ครอบครัวมองข้าม
สิ่งที่ทำให้ครอบครัวสะเทือนใจคือ เมื่อทบทวนประวัติการกินอยู่ พบว่าเสี่ยวฮ่าวชอบดื่มน้ำอัดลมมาก โดยพ่อแม่ยุ่งกับงานและไม่ได้ควบคุมพฤติกรรมการกินอย่างใกล้ชิด อีกทั้งยังมักให้เงินค่าขนมและซื้อของที่ลูกอยากได้เพื่อชดเชยเวลาที่ไม่ได้อยู่ด้วย
เด็กชายจึงค่อย ๆ ติดนิสัยดื่มน้ำอัดลมแทนน้ำเปล่า โดยมักดื่มวันละประมาณ 3 ขวด หรืออย่างน้อย 2 ขวดในวันที่รู้สึกกระหายน้ำน้อยลง พฤติกรรมนี้ถูกแพทย์ในรายงานชี้ว่าเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้สุขภาพเผชิญความเสี่ยงหลายด้าน
น้ำอัดลมทำร้ายไตได้อย่างไร
น้ำอัดลมและเครื่องดื่มรสหวานจำนวนมากมีน้ำตาลสูง บางชนิดมีกรดและสารปรุงแต่งรส เมื่อดื่มบ่อยเป็นเวลานาน ร่างกายต้องรับภาระจากน้ำตาลส่วนเกิน และอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคอ้วน เบาหวานชนิดที่ 2 โรคหัวใจ ฟันผุ และโรคเกาต์
ข้อมูลจาก CDC ระบุว่า ผู้ที่ดื่มเครื่องดื่มรสหวานเป็นประจำมีแนวโน้มเผชิญปัญหาสุขภาพ เช่น น้ำหนักเพิ่ม โรคอ้วน เบาหวานชนิดที่ 2 โรคหัวใจ ฟันผุ และเกาต์ ขณะที่ CDC ยังระบุว่า ปัจจัยเสี่ยงของโรคไตเรื้อรังรวมถึงเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ภาวะหัวใจล้มเหลว และประวัติครอบครัว
ดังนั้น การดื่มน้ำอัดลมจำนวนมากไม่ได้แปลว่าจะทำให้ไตวายทันทีในทุกคน แต่เป็นพฤติกรรมที่เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเมตาบอลิก โดยเฉพาะเบาหวานและโรคอ้วน ซึ่งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้ไตเสื่อมได้ในระยะยาว
สัญญาณโรคไตในเด็กที่พ่อแม่ไม่ควรมองข้าม
โรคไตในเด็กอาจไม่แสดงอาการชัดเจนตั้งแต่แรก และบางอาการอาจดูเหมือนความผิดปกติทั่วไป เช่น เหนื่อยง่าย เบื่ออาหาร หรือหน้าบวมเล็กน้อย ทำให้พ่อแม่หลายคนมองข้ามได้ง่าย
เปลือกตา ใบหน้า มือ เท้า หรือขาบวม
ปัสสาวะเป็นฟองบ่อย หรือมีฟองมากผิดปกติ
ปัสสาวะมีเลือดปน สีชมพู สีน้ำตาล หรือสีคล้ายโคล่า
ปัสสาวะน้อยลงหรือมากกว่าปกติ
เบื่ออาหาร คลื่นไส้ อ่อนเพลีย หรือคันผิวหนัง
ปวดท้อง ปวดหลัง หรือเจ็บขณะปัสสาวะ
ความดันโลหิตสูง น้ำหนักขึ้นจากบวมน้ำ หรือเหนื่อยง่ายผิดปกติ
หากพบอาการเหล่านี้ โดยเฉพาะปัสสาวะมีเลือด ปัสสาวะเป็นฟองร่วมกับบวม หรือเด็กมีอาการอ่อนเพลียมาก ควรพาไปพบแพทย์ ไม่ควรรอดูอาการนาน
เด็กควรดื่มน้ำหวานแค่ไหน
องค์การอนามัยโลก หรือ WHO แนะนำให้ทั้งผู้ใหญ่และเด็กจำกัดน้ำตาลอิสระให้น้อยกว่า 10% ของพลังงานทั้งหมดต่อวัน และหากลดลงต่ำกว่า 5% จะให้ประโยชน์ต่อสุขภาพเพิ่มขึ้น โดยน้ำตาลอิสระรวมถึงน้ำตาลที่เติมในอาหารและเครื่องดื่ม รวมถึงน้ำตาลในน้ำผึ้ง น้ำเชื่อม และน้ำผลไม้
ส่วน CDC ระบุว่า เด็กอายุต่ำกว่า 11 ปีไม่ควรได้รับน้ำตาลเติมแต่งในอาหารประจำวัน และควรเลือกน้ำเปล่าแทนเครื่องดื่มรสหวานเป็นหลัก สำหรับผู้ปกครอง นี่เป็นสัญญาณว่าการปล่อยให้เด็กดื่มน้ำอัดลม ชานม น้ำผลไม้กล่อง หรือเครื่องดื่มหวานเป็นประจำ ไม่ใช่เรื่องเล็ก
อยากลดน้ำอัดลมให้ลูก เริ่มอย่างไรดี
การหักดิบอาจทำได้ยาก โดยเฉพาะเด็กที่คุ้นกับรสหวานมานาน พ่อแม่ควรค่อย ๆ ลดความถี่และปรับสิ่งแวดล้อมในบ้านให้เอื้อต่อพฤติกรรมที่ดีขึ้น
ไม่ซื้อน้ำอัดลมหรือเครื่องดื่มหวานเก็บไว้ในบ้านเป็นประจำ
ให้เด็กพกขวดน้ำเปล่า และชวนดื่มน้ำระหว่างวัน
ลดจากทุกวันเป็นสัปดาห์ละไม่กี่ครั้ง แล้วค่อยลดลงอีก
เปลี่ยนเป็นน้ำเปล่า น้ำแช่ผลไม้ไม่เติมน้ำตาล หรือนมจืดในปริมาณเหมาะสม
สอนอ่านฉลากน้ำตาลบนเครื่องดื่ม โดยให้เด็กเห็นว่าน้ำตาลต่อขวดมีมากแค่ไหน
ผู้ใหญ่ในบ้านควรทำเป็นตัวอย่าง ไม่ดื่มน้ำอัดลมแทนน้ำเปล่าให้เด็กเห็นทุกวัน
น้ำอัดลมไม่ควรกลายเป็นน้ำหลักของเด็ก
กรณีของเสี่ยวฮ่าวสะท้อนว่า โรคไตและเบาหวานไม่ได้เป็นเรื่องไกลตัวสำหรับเด็กอีกต่อไป โดยเฉพาะเมื่อมีพฤติกรรมดื่มน้ำอัดลมแทนน้ำเปล่าและกินน้ำตาลสูงต่อเนื่องเป็นเวลานาน
น้ำอัดลมอาจดื่มได้เป็นครั้งคราวในปริมาณเล็กน้อย แต่ไม่ควรเป็นเครื่องดื่มประจำวันหรือใช้แทนน้ำเปล่า พ่อแม่ควรใส่ใจทั้งพฤติกรรมการดื่ม สัญญาณผิดปกติของปัสสาวะ อาการบวม และสุขภาพโดยรวมของลูก เพราะโรคไตมักไม่ส่งเสียงดังในช่วงแรก แต่เมื่ออาการชัดเจน บางครั้งโรคอาจลุกลามไปมากแล้ว
